Skar ve Yanık Dokusunda Kanlanma Değerlendirmesi
Travma, cerrahi iz veya yanık sonrası gelişen skar dokusunda mikrovasküler perfüzyonun nasıl ölçüldüğü ve rekonstrüktif planlama kriterleri açıklanmaktadır.
Travma, cerrahi kesi, radyoterapi veya termal yanıklar sonrasında oluşan skar dokusu, sağlıklı saçlı deriden yapısal olarak önemli ölçüde farklıdır. Normal dermiste düzenli bir elastin-kollajen ağı ve kıl foliküllerini besleyen yoğun bir subdermal kapiller pleksus bulunurken, skar dokusunda tip I ve tip III kollajen demetleri düzensiz ve yoğun biçimde paketlenmiştir. Bu fibrotik matris içinde ter bezleri, yağ bezleri ve kıl folikülleri kalıcı olarak kaybolur; üzerindeki epidermis tabakası ise incelmiş, düzleşmiş veya atrofik bir yapı kazanabilir.
Skar ve yanık alanlarında karşılaşılan temel fizyolojik sorun azalmış doku kanlanması (hipoperfüzyon) ve buna bağlı kronik doku hipoksisidir. Ayrıca bazı hipertrofik skarlarda doku kalınlığı ve sertliği belirgin biçimde artarken, atrofik skarlarda subkutan yağ yastığı incelerek alttaki kemik zarına (periost) çok yaklaşır. Yeni nakledilecek bir folikülün tutunabilmesi için alıcı yataktaki kılcal damar yoğunluğunun yeterli düzeyde olması şarttır. Yetersiz perfüzyon varlığında erken dönemde plazmatik imbibisyon sekteye uğrar ve neovaskülarizasyon gerçekleşemeyerek greft kaybı veya yüzeyel doku nekrozu riski doğar.
Bu nedenle skar bölgesine yönelik herhangi bir girişimsel planlama öncesinde kapsamlı bir kanlanma ve doku değerlendirmesi yapılır. Tıbbi muayenede parmak basısı sonrası kapiller dolum süresi, dokunun kalınlığı, esnekliği, vasküler renk değişimi (Vancouver Skar Ölçeği parametreleri) ve alttaki kemiğe yapışıklık derecesi incelenir. Dermoskopi ve trikoskopi ile yüzeydeki süt beyazı fibrotik alanlar, dallanan telanjiektazik damarlar ve foliküler açıklıkların varlığı değerlendirilir. Gerekli olgularda yüksek frekanslı Doppler ultrasonografi, renkli Doppler veya lazer Doppler akım ölçümü ile mikrovasküler akım hızı nesnel olarak saptanır.
Skatrisyel alopesi olgularında altta yatan nedenin ayrımı hayati önem taşır. Fiziksel travma veya yanık izlerinin aksine, liken planopilaris, frontal fibrozan alopesi veya diskoid lupus eritematozus gibi otoimmün kökenli skarlı saç dökülmelerinde aktif inflamasyon devam ettiği sürece girişim yapılmaz. Bu durumlarda punch biyopsi ve düzenli tıbbi takiple hastalığın en az 12 ila 24 ay boyunca tamamen sessiz (remisyon) dönemde kalması beklenir.
Kanlanması sınırlı ancak stabil olan yanık veya travma skarlarında hekimler önce küçük bir alanda test uygulaması yapmayı, greft yoğunluğunu santimetrekare başına normal deriye kıyasla daha düşük tutmayı ya da dokuyu kademeli seanslarla desteklemeyi tercih edebilir. Çünkü tek seansta yüksek yoğunluk uygulanması zaten sınırlı olan yerel oksijen kaynağını aşırı tüketebilir ve çevre dokuda iskemiye yol açabilir.
Bazı olgularda skar dokusunun altındaki yapışıklıkları gevşetmek veya doku kalınlığını artırmak amacıyla cerrahi skar revizyonu, doku genişletme ya da vaskülariteyi destekleyen hazırlık yaklaşımları gündeme gelebilir. Radyoterapi sonrası gelişen skar dokularında ise geç dönem damar hasarı daha derin seyredebileceğinden onkoloji ve dermatoloji değerlendirmesi önem taşır. Bunun yanı sıra hastanın sigara kullanmaması ve kan şekeri kontrolünün sağlanması mikrovasküler iyileşme için temel koşullardandır. Sürecin çok yönlü ve güvenli planlanması için dermatoloji ve plastik cerrahi uzmanlarının ortak görüşüne başvurulmalıdır.
Yasal Bilgilendirme: Bu içerik, Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olarak yalnızca toplum sağlığını koruyucu ve bilgilendirici amaçla hazırlanmıştır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Her tıbbi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir; değerlendirme için uzman hekiminize başvurunuz.